پرش به محتوا
الماس آلومینیوم

مقاله فنی

تاثیر عناصر آلیاژی بر آلومینیوم؛ نقش سیلیسیم، مس، منیزیم و آهن

۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۲

تاثیر عناصر آلیاژی بر آلومینیوم؛ نقش سیلیسیم، مس، منیزیم و آهن

خواص هر شمش آلومینیوم آلیاژی را عناصر آلیاژی تعیین می‌کنند؛ عناصری که در مقادیر کنترل‌شده به آلومینیوم افزوده می‌شوند. حتی چند دهم درصد تغییر در یک عنصر می‌تواند سیالیت مذاب، استحکام، قابلیت ماشین‌کاری یا مقاومت به خوردگی قطعه نهایی را تغییر دهد. به همین دلیل در الماس آلومینیوم، ترکیب شیمیایی هر ذوب پیش از ریخته‌گری در آزمایشگاه کنترل می‌شود.

سیلیسیم (Si)؛ عنصر اصلی آلیاژهای ریخته‌گری

سیلیسیم مهم‌ترین عنصر آلیاژی در شمش‌های ریخته‌گری است. افزودن آن سیالیت مذاب را بالا می‌برد، انقباض هنگام انجماد و ضریب انبساط حرارتی را کاهش می‌دهد و ریختن قطعات جدار نازک را آسان می‌کند. نقطه یوتکتیک سیستم آلومینیوم–سیلیسیم حدود ۱۲٫۶ درصد سیلیسیم است؛ به همین دلیل آلیاژهایی مانند LM6 و A413 (حدود ۱۱ تا ۱۳ درصد Si) بهترین قابلیت ریخته‌گری را دارند. آلیاژهای هایپریوتکتیک مانند LM28 (۱۷ تا ۲۰ درصد Si) مقاومت سایشی بالایی دارند و برای پیستون استفاده می‌شوند، اما ماشین‌کاری آن‌ها دشوارتر است.

مس (Cu)؛ استحکام و سختی

مس استحکام و سختی آلومینیوم را، حتی در دماهای بالا، افزایش می‌دهد و قابلیت ماشین‌کاری را بهتر می‌کند. آلیاژهای دایکست رایج مانند ADC12، ADC10 و A380 به همین دلیل ۱٫۵ تا ۴ درصد مس دارند. در مقابل، مس مقاومت به خوردگی را کاهش می‌دهد و در مقادیر بالا حساسیت به ترک گرم را زیاد می‌کند.

منیزیم (Mg)؛ قابلیت عملیات حرارتی

منیزیم همراه با سیلیسیم ترکیب Mg2Si را تشکیل می‌دهد که امکان سخت‌کاری رسوبی (عملیات حرارتی T6) را فراهم می‌کند. آلیاژهایی مانند A356 و A357 با ۰٫۲۵ تا ۰٫۷ درصد منیزیم پس از عملیات حرارتی، ترکیب خوبی از استحکام و انعطاف‌پذیری دارند و برای رینگ خودرو و قطعات سازه‌ای به کار می‌روند. منیزیم در آلیاژهایی مانند ADC6 مقاومت به خوردگی را نیز بهبود می‌دهد.

آهن (Fe)؛ ناخالصی کنترل‌شده

آهن در بیشتر آلیاژها ناخالصی محسوب می‌شود، زیرا فازهای سوزنی‌شکل شکننده (β-AlFeSi) تشکیل می‌دهد و انعطاف‌پذیری را کم می‌کند. به همین دلیل گریدهایی مانند A356.2 آهن را زیر ۰٫۱۲ درصد نگه می‌دارند. با این حال در ریخته‌گری تحت فشار، حدود ۰٫۸ تا ۱٫۳ درصد آهن از چسبیدن مذاب به قالب فولادی جلوگیری می‌کند.

منگنز (Mn) و کروم (Cr)

منگنز شکل فازهای آهن‌دار را از سوزنی به فرم فشرده‌تر (α) تغییر می‌دهد و اثر منفی آهن را کاهش می‌دهد. کروم نیز در مقادیر کم به کنترل ساختار کمک می‌کند؛ اما مجموع بالای آهن، منگنز و کروم می‌تواند در کوره رسوب (Sludge) ایجاد کند، بنابراین باید متعادل باشد.

روی (Zn)، نیکل (Ni)، قلع (Sn) و سرب (Pb)

روی در آلیاژهای ریخته‌گری معمولاً تا حد مشخصی مجاز است و در مقادیر بالا خواص را تغییر می‌دهد. نیکل استحکام در دمای بالا را افزایش می‌دهد و در آلیاژهای پیستونی مانند LM13 و LM28 دیده می‌شود. قلع و سرب معمولاً به‌عنوان ناخالصی محدود می‌شوند.

تیتانیوم (Ti)؛ ریزدانه‌ساز

تیتانیوم (معمولاً همراه با بور) جوانه‌های انجماد ایجاد می‌کند و دانه‌بندی را ریز می‌کند. ساختار ریزدانه تغذیه قطعه را بهتر، ترک گرم را کمتر و خواص مکانیکی را یکنواخت‌تر می‌کند.

انتخاب گرید مناسب

انتخاب شمش آلیاژی به روش ریخته‌گری (تحت فشار، ثقلی یا ماسه‌ای)، شکل قطعه و خواص مورد نیاز بستگی دارد. جدول آنالیز شیمیایی گریدهای تولیدی الماس در صفحه محصولات موجود است و کارشناسان فنی ما برای انتخاب آلیاژ مناسب پروژه شما آماده مشاوره هستند.

پرسش‌های رایج درباره عناصر آلیاژی آلومینیوم

کدام عنصر بیشترین اثر را بر سیالیت دارد؟

سیلیسیم. هرچه ترکیب به نقطه یوتکتیک (حدود ۱۲٫۶ درصد سیلیسیم) نزدیک‌تر باشد، مذاب در دمای ثابت‌تری منجمد می‌شود و قالب‌های باریک را بهتر پر می‌کند.

چرا آهن را به طور کامل از آلیاژ حذف نمی‌کنند؟

حذف آهن از مذاب آلومینیوم بسیار دشوار و پرهزینه است. علاوه بر آن، در دایکست مقدار کنترل‌شده آهن مفید است و از چسبیدن مذاب به قالب جلوگیری می‌کند.

استرانسیم و سدیم چه نقشی دارند؟

این عناصر در مقادیر بسیار کم، شکل سیلیسیم یوتکتیک را از صفحه‌ای درشت به رشته‌ای ظریف تغییر می‌دهند و انعطاف‌پذیری قطعه را افزایش می‌دهند؛ به این کار اصلاح ساختار گفته می‌شود.

ترکیب شیمیایی شمش چگونه کنترل می‌شود؟

با نمونه‌برداری از مذاب و آنالیز کوانتومتری (طیف‌سنجی نشر نوری) پیش از ریخته‌گری. در صورت انحراف، عناصر لازم اضافه یا مذاب با فلز مناسب رقیق می‌شود تا ترکیب در محدوده گرید قرار بگیرد.

همه مقالات