پرش به محتوا
الماس آلومینیوم

مقاله فنی

گاززدایی و تصفیه مذاب آلومینیوم؛ روش‌ها و کنترل کیفیت

۳ مهر ۱۴۰۵

گاززدایی و تصفیه مذاب آلومینیوم؛ روش‌ها و کنترل کیفیت

هیدروژن تنها گازی است که به مقدار قابل توجه در آلومینیوم مذاب حل می‌شود. حلالیت آن در مذاب بسیار بیشتر از فلز جامد است؛ بنابراین هنگام انجماد، هیدروژن اضافی به شکل حباب آزاد می‌شود و تخلخل ایجاد می‌کند. گاززدایی، این هیدروژن را پیش از ریخته‌گری خارج می‌کند.

منابع هیدروژن

  • رطوبت هوا، به‌خصوص در فصل‌های مرطوب
  • ابزار، بوته و پاتیل مرطوب یا آلوده
  • قراضه روغنی یا خیس و فلاکس‌های مرطوب
  • دمای بیش از حد مذاب که جذب گاز را افزایش می‌دهد

روش‌های گاززدایی

گاززدایی دوار: رایج‌ترین روش صنعتی است. یک روتور گرافیتی گاز خنثی (آرگون یا نیتروژن) را به صورت حباب‌های بسیار ریز در مذاب پخش می‌کند؛ هیدروژن به داخل این حباب‌ها نفوذ می‌کند و همراه آن‌ها از سطح خارج می‌شود. حباب‌ها همچنین ذرات اکسید را به سطح می‌آورند.

قرص‌های گاززدا: در کارگاه‌های کوچک استفاده می‌شوند، اما کنترل و یکنواختی کمتری دارند.

تصفیه: فلاکس و فیلتر

فلاکس‌های نمکی به جدا شدن اکسیدها از مذاب و تشکیل سرباره کمک می‌کنند. فیلترهای فوم سرامیکی در مسیر ریختن، آخال‌های باقی‌مانده را می‌گیرند.

کنترل کیفیت مذاب

آزمون انجماد تحت فشار کم (RPT) و محاسبه شاخص چگالی روشی ساده و رایج برای سنجش میزان گاز مذاب است: نمونه‌ای در خلأ و نمونه‌ای در فشار معمولی منجمد می‌شود و اختلاف چگالی آن‌ها، میزان تمایل مذاب به تخلخل را نشان می‌دهد.

گاززدایی درست، مکمل استفاده از شمش باکیفیت است. درباره عیوب ریخته‌گری بیشتر بخوانید یا برای مشاوره با کارشناسان الماس تماس بگیرید.

گاززدایی دوار در عمل

کارایی گاززدایی دوار به چند متغیر بستگی دارد: سرعت چرخش روتور، دبی گاز، عمق قرارگیری روتور و مدت عملیات. هرچه حباب‌ها ریزتر و پراکنده‌تر باشند، سطح تماس آن‌ها با مذاب بیشتر است و هیدروژن سریع‌تر خارج می‌شود. سرعت بیش از حد روتور اما باعث ایجاد گرداب در سطح مذاب، کشیده شدن هوا و اکسید به داخل مذاب می‌شود؛ به همین دلیل بسیاری از دستگاه‌ها از صفحه‌های ضدگرداب استفاده می‌کنند.

مدت گاززدایی به حجم مذاب و میزان هیدروژن اولیه بستگی دارد و معمولاً چند دقیقه برای هر پاتیل است. پس از گاززدایی، مذاب نباید مدت طولانی در دمای بالا بماند، چون دوباره از هوا هیدروژن جذب می‌کند. بهترین زمان گاززدایی درست پیش از انتقال مذاب به ایستگاه ریخته‌گری است.

گاز خنثی: آرگون یا نیتروژن؟

آرگون کاملاً بی‌اثر است و برای آلیاژهای حساس مانند آلیاژهای حاوی منیزیم ترجیح داده می‌شود. نیتروژن ارزان‌تر است و در بسیاری از کارگاه‌ها کاربرد دارد، اما باید خشک و خالص باشد؛ نیتروژن مرطوب خود منبع هیدروژن است. در برخی موارد مقدار کمی گاز فعال یا فلاکس همراه گاز تزریق می‌شود تا جدا شدن اکسیدها بهتر شود.

پرسش‌های رایج درباره گاززدایی مذاب آلومینیوم

آیا قرص گاززدا جایگزین گاززدایی دوار است؟

برای مقادیر کم و کارگاه‌های کوچک کارایی دارد، اما یکنواختی و تکرارپذیری گاززدایی دوار را ندارد. در تولید صنعتی قطعات حساس، روش دوار استاندارد است.

از کجا بفهمیم گاززدایی کافی بوده است؟

با آزمون شاخص چگالی پیش و پس از گاززدایی. کاهش اختلاف چگالی دو نمونه به زیر حد تعیین‌شده برای قطعه، نشان می‌دهد مذاب آماده ریخته‌گری است.

آیا گاززدایی منیزیم مذاب را کم می‌کند؟

گاززدایی طولانی یا استفاده از گازهای فعال ممکن است مقدار کمی منیزیم را کاهش دهد. در آلیاژهایی مانند A356 بهتر است منیزیم پس از گاززدایی کنترل شود.

نقش فیلتر سرامیکی پس از گاززدایی چیست؟

گاززدایی بخش زیادی از اکسیدها را هم به سطح می‌آورد، اما ذرات ریز باقی‌مانده و اکسیدهایی که هنگام انتقال مذاب تشکیل می‌شوند، با فیلتر فوم سرامیکی در مسیر ریختن یا در سیستم راهگاه گرفته می‌شوند. انتخاب اندازه منافذ فیلتر به آلیاژ، دبی مذاب و حساسیت قطعه بستگی دارد. استفاده هم‌زمان از شمش تمیز، گاززدایی و فیلتر، بهترین نتیجه را می‌دهد.

همه مقالات