«سیلومین» نامی است که برای آلیاژهای ریختگی آلومینیوم با مقدار زیاد سیلیسیم به کار میرود؛ بهویژه آلیاژهای نزدیک به ترکیب یوتکتیک با حدود ۱۱ تا ۱۳ درصد سیلیسیم. این نام در ادبیات فنی روسی و اروپای شرقی رایج است و در بازار ایران هم شنیده میشود.
چرا سیلیسیم؟
سیلیسیم سیالیت مذاب را بهشدت افزایش میدهد، انقباض انجماد را کم میکند و مقاومت به سایش را بالا میبرد. در ترکیب یوتکتیک (حدود ۱۲٫۶ درصد سیلیسیم)، آلیاژ در دمای تقریباً ثابتی منجمد میشود که برای پر کردن قالبهای جدار نازک ایدهآل است. بیشتر درباره نقطه ذوب آلیاژها.
معادلهای استاندارد
| استاندارد | گرید نزدیک |
|---|---|
| انگلستان (BS) | LM6 |
| آمریکا | A413 |
| اروپا (EN) | AlSi12 |
تطبیق دقیق باید با مقایسه جدول آنالیز انجام شود. ترکیب LM6 و A413 تولیدی الماس در جدول آنالیز آلیاژهای آلومینیوم آمده است.
کاربردها
قطعات جدار نازک، پوسته پمپ و شیرآلات، قطعات آببند تحت فشار، قطعات دریایی و ظروف. برای استحکام بالاتر پس از عملیات حرارتی، آلیاژهای Al-Si-Mg مانند A356 انتخاب بهتری هستند.
اصلاح ساختار سیلیسیم در سیلومین
در آلیاژهای پرسیلیسیم، سیلیسیم یوتکتیک بدون عملیات خاص به شکل صفحهها یا سوزنهای درشت و تیز منجمد میشود. این ذرات مانند ترکهای ریز عمل میکنند و انعطافپذیری و مقاومت به ضربه قطعه را کاهش میدهند. برای رفع این مشکل، مذاب «اصلاح» میشود: افزودن مقدار کمی سدیم یا استرانسیم، شکل سیلیسیم را از صفحهای درشت به رشتهای و ظریف تغییر میدهد. نتیجه، افزایش محسوس ازدیاد طول و استحکام قطعه است.
اثر سدیم سریع اما کوتاهمدت است و با نگهداری مذاب از بین میرود؛ استرانسیم پایدارتر است و امروزه بیشتر استفاده میشود. در ریختهگری تحت فشار، انجماد سریع خود ساختار را ظریفتر میکند و اصلاحکننده کمتر لازم است.
آلیاژهای هیپویوتکتیک و هایپریوتکتیک
آلیاژهایی که سیلیسیم آنها کمتر از نقطه یوتکتیک است (مانند A356 با حدود ۷ درصد) هیپویوتکتیک نامیده میشوند. سیلومین نزدیک یوتکتیک است. آلیاژهایی با سیلیسیم بیش از حدود ۱۳ درصد، مانند آلیاژ 390 با حدود ۱۷ درصد سیلیسیم، هایپریوتکتیکاند و ذرات درشت سیلیسیم اولیه دارند که مقاومت به سایش بسیار بالایی ایجاد میکند؛ این آلیاژها در سیلندر موتور و پیستون استفاده میشوند. در این آلیاژها به جای استرانسیم، فسفر برای ریز کردن سیلیسیم اولیه به کار میرود.
پرسشهای رایج درباره سیلومین
آیا سیلومین قابل ماشینکاری است؟
بله، اما ذرات سخت سیلیسیم سایش ابزار را افزایش میدهند. استفاده از ابزارهای کاربایدی یا الماسه (PCD) در تولید انبوه رایج است.
سیلومین را میتوان عملیات حرارتی کرد؟
سیلومین ساده (بدون منیزیم) با عملیات حرارتی سخت نمیشود. اگر استحکام بیشتر لازم باشد، آلیاژهای دارای منیزیم مانند A356 یا AlSi10Mg انتخاب میشوند.
آیا LM6 برای ظروف و قطعات تماس با آب مناسب است؟
LM6 مقاومت به خوردگی خوبی دارد و به دلیل مس و روی بسیار کم، در قطعات دریایی، شیرآلات و پوستههایی که با آب در تماساند کاربرد دارد.
تفاوت LM6 و A413 چیست؟
هر دو آلیاژ آلومینیوم–سیلیسیم نزدیک یوتکتیک با حدود ۱۱ تا ۱۳ درصد سیلیسیم هستند. LM6 در استاندارد انگلستان محدودیت سختگیرانهتری برای مس و روی دارد و بیشتر در ریختهگری ثقلی و ماسهای استفاده میشود؛ A413 در استاندارد آمریکا بیشتر برای ریختهگری تحت فشار تعریف شده و آهن مجاز بیشتری دارد. اگر نقشه قطعه یکی از این دو را خواسته است، محدوده هر عنصر را با برگه آنالیز شمش مقایسه کنید.
چرا سیلومین برای قطعات جدار نازک انتخاب میشود؟
چون در دمای تقریباً ثابت منجمد میشود و مذاب تا لحظه آخر سیال میماند؛ در نتیجه قالبهای باریک و طولانی را کامل پر میکند و احتمال سردجوشی و ترک گرم کم است. انقباض کمتر هنگام انجماد هم به سالم ماندن قطعات آببند کمک میکند.




