آلومینیوم مصرفی صنایع از دو مسیر تأمین میشود: آلومینیوم اولیه که از سنگ معدن به دست میآید و آلومینیوم ثانویه که از ذوب و تصفیه قراضه و ضایعات تولید میشود. شناخت تفاوت این دو، به انتخاب درست شمش کمک میکند.
آلومینیوم اولیه
زنجیره تولید آلومینیوم اولیه از استخراج بوکسیت شروع میشود، با تولید آلومینا ادامه پیدا میکند و در کارخانه ذوب با الکترولیز آلومینا به فلز آلومینیوم میرسد. این فرایند برق بسیار زیادی مصرف میکند و محصول آن آلومینیوم با خلوص بالا (مثلاً گرید P1020) است.
آلومینیوم ثانویه
در تولید ثانویه، قراضه و ضایعات آلومینیوم دستهبندی، ذوب و تصفیه میشوند و با تنظیم ترکیب شیمیایی به شمش آلیاژی تبدیل میشوند. ذوب مجدد آلومینیوم تنها بخش کوچکی از انرژی تولید اولیه (حدود ۵ درصد) را مصرف میکند و آلومینیوم بدون افت خواص، بارها قابل بازیافت است.
مقایسه در یک نگاه
| ویژگی | اولیه | ثانویه |
|---|---|---|
| ماده اولیه | آلومینا (از بوکسیت) | قراضه و ضایعات آلومینیوم |
| مصرف انرژی | بسیار بالا | حدود ۵٪ تولید اولیه |
| خلوص | بالا، ناخالصی کم | وابسته به کیفیت قراضه و تصفیه |
| کاربرد اصلی | ورق، فویل، مفتول، آلیاژسازی | شمش آلیاژی ریختهگری |
کیفیت شمش ثانویه به چه بستگی دارد؟
مهمترین چالش تولید ثانویه، کنترل عناصری مانند آهن، روی و مس است که از قراضه وارد مذاب میشوند. دستهبندی دقیق قراضه، تصفیه و گاززدایی مذاب و آنالیز آزمایشگاهی هر ذوب، تضمین میکند که شمش در محدوده استاندارد گرید مورد نظر قرار بگیرد.
برای دیدن محدوده عناصر هر گرید به جدول آنالیز شمشهای الماس مراجعه کنید. مقاله بازیافت آلومینیوم را هم بخوانید.
مصرف شمش اولیه و ثانویه در صنعت
در عمل، بیشتر قطعات ریختگی آلومینیومی در جهان از شمشهای آلیاژی ثانویه تولید میشوند و شمش اولیه بیشتر به سمت محصولات کارپذیر مانند ورق، فویل، مفتول و بخشی از بیلتها میرود. دلیل آن روشن است: محدوده ترکیب آلیاژهای ریختگی مانند ADC12 و A380 مقداری مس، روی و آهن را که در قراضه وجود دارد میپذیرد، اما محصولاتی مانند فویل یا هادی برق به خلوص بسیار بالا نیاز دارند.
برای آلیاژهایی با محدودیت ناخالصی سختگیرانه، مانند A356.2 که آهن آن باید بسیار پایین باشد، تولیدکنندگان معمولاً بخشی از شارژ کوره را از آلومینیوم اولیه تأمین میکنند. بنابراین مرز این دو دسته کاملاً جدا نیست و بسیاری از شمشهای آلیاژی ترکیبی از هر دو منبع هستند.
اثر زیستمحیطی
ردپای کربن آلومینیوم ثانویه به مراتب کمتر از آلومینیوم اولیه است، چون مرحله پرمصرف الکترولیز حذف میشود. خریداران بینالمللی و خودروسازان به طور فزایندهای سهم آلومینیوم بازیافتی در قطعات را به عنوان معیار انتخاب تأمینکننده در نظر میگیرند.
پرسشهای رایج
آیا شمش ثانویه کیفیت پایینتری دارد؟
نه لزوماً. شمش ثانویهای که از قراضه دستهبندیشده تولید شده، تصفیه و گاززدایی شده و آنالیز آن در محدوده استاندارد است، برای قطعه ریختگی همان عملکرد شمش ساختهشده از فلز اولیه را دارد. کیفیت به فرایند تولید بستگی دارد، نه به منبع فلز.
چطور بفهمیم شمش در محدوده استاندارد است؟
برگه آنالیز هر ذوب را بخواهید و آن را با جدول استاندارد گرید مقایسه کنید؛ بهخصوص آهن، مس، روی و منگنز.
کدام گرید برای کار من مناسب است؟
گرید بر اساس روش ریختهگری و خواص قطعه انتخاب میشود. از ابزار انتخاب آلیاژ در صفحه محصولات استفاده کنید یا با کارشناسان الماس مشورت کنید.
چرا قیمت شمش ثانویه با قیمت قراضه تغییر میکند؟
قراضه بخش اصلی مواد اولیه شمش ثانویه است و قیمت آن مانند فلز اولیه از قیمت جهانی آلومینیوم و نرخ ارز تأثیر میگیرد. علاوه بر آن، کمبود قراضه تمیز و دستهبندیشده در بازار باعث میشود تولیدکننده سهم بیشتری از فلز اولیه یا عناصر آلیاژی خالص مصرف کند و قیمت تمامشده بالا برود. به همین دلیل قیمت شمش ثانویه معمولاً با فاصله کمی از تحولات بازار قراضه و فلز اولیه حرکت میکند.




