در این مطلب دربارهٔ «سری آلیاژهای آلومینیوم» میخوانید.
آلیاژهای آلومینیوم با یک سیستم عددی استاندارد نامگذاری میشوند که از روی آن میتوان عنصر آلیاژی اصلی و گروه آلیاژ را تشخیص داد. این سیستم برای آلیاژهای کارپذیر (نورد، اکستروژن، فورج) و ریختگی جداگانه تعریف شده است.
آلیاژهای کارپذیر (چهار رقمی)
| سری | عنصر اصلی | ویژگی و کاربرد نمونه |
|---|---|---|
| 1xxx | آلومینیوم خالص (حداقل ۹۹٪) | رسانایی و مقاومت به خوردگی بالا؛ فویل، هادی برق |
| 2xxx | مس | استحکام بالا؛ هوافضا (مانند 2024) |
| 3xxx | منگنز | شکلپذیری خوب؛ قوطی، ظروف (مانند 3003) |
| 4xxx | سیلیسیم | سیم جوش و لحیم (مانند 4043) |
| 5xxx | منیزیم | مقاومت به خوردگی دریایی؛ کشتیسازی (مانند 5083) |
| 6xxx | منیزیم و سیلیسیم | پروفیل و سازه؛ قابل عملیات حرارتی (6061 و 6063) |
| 7xxx | روی | بیشترین استحکام؛ هوافضا (7075) |
| 8xxx | سایر عناصر (مانند آهن یا لیتیوم) | فویل و کاربردهای ویژه |
آلیاژهای ریختگی (سه رقم و یک اعشار)
| سری | عنصر اصلی | نمونه |
|---|---|---|
| 1xx.x | آلومینیوم خالص | — |
| 2xx.x | مس | — |
| 3xx.x | سیلیسیم به همراه مس و/یا منیزیم | 356، A356، 380، A380 |
| 4xx.x | سیلیسیم | A413 |
| 5xx.x | منیزیم | — |
| 7xx.x | روی | — |
| 8xx.x | قلع | آلیاژهای یاتاقان |
رقم بعد از اعشار نوع محصول را نشان میدهد: .0 برای قطعه ریختگی و .1 و .2 برای شمش. سایر استانداردها مانند JIS ژاپن (ADC12) و BS انگلستان (LM6، LM24) نامگذاری خودشان را دارند؛ همه این گریدها در جدول آنالیز الماس آمدهاند.
کد عملیات حرارتی
پس از شماره آلیاژ معمولاً یک کد حالت (تمپر) مانند T6 یا H14 میآید که نوع عملیات حرارتی یا کارسختی را نشان میدهد. توضیح کامل در مقاله عملیات حرارتی آلومینیوم و کدهای تمپر.
چگونه از روی نام، آلیاژ را بشناسیم؟
در آلیاژهای کارپذیر چهار رقمی، رقم اول سری و عنصر اصلی را نشان میدهد. رقم دوم نشان میدهد آلیاژ نسخه اصلی (صفر) یا نسخه اصلاحشده آن است؛ مثلاً 6063 و 6463 از یک خانوادهاند. دو رقم آخر در سری 1xxx درصد خلوص بالاتر از ۹۹ را نشان میدهند؛ برای مثال 1050 یعنی حداقل ۹۹٫۵۰ درصد آلومینیوم. در سایر سریها، دو رقم آخر فقط شماره شناسایی آلیاژ هستند.
در آلیاژهای ریختگی، حرف پیشوند (مانند A در A356 یا A380) نسخه اصلاحشدهای از آلیاژ پایه را نشان میدهد که معمولاً محدودیت ناخالصی سختگیرانهتری دارد. A356 در مقایسه با 356، آهن و مس کمتری دارد و به همین دلیل انعطافپذیری بهتری پیدا میکند.
معادلیابی بین استانداردها
یک آلیاژ ممکن است در استانداردهای مختلف نامهای متفاوتی داشته باشد. برای مثال آلیاژ آلومینیوم–سیلیسیم یوتکتیک در انگلستان LM6، در آمریکا A413 و در اروپا با نام شیمیایی AlSi12 شناخته میشود. استاندارد اروپایی EN 1706 برای آلیاژهای ریختگی از نامگذاری شیمیایی (مانند AlSi9Cu3) و یک کد عددی پنج رقمی استفاده میکند. این معادلها معمولاً نزدیکاند اما یکسان نیستند؛ محدوده هر عنصر باید جداگانه مقایسه شود.
پرسشهای رایج درباره سریهای آلیاژی آلومینیوم
کدام سری برای جوشکاری مناسبتر است؟
سریهای 1xxx، 3xxx، 5xxx و 6xxx جوشپذیری خوبی دارند. سری 2xxx و بیشتر آلیاژهای 7xxx برای جوشکاری ذوبی مناسب نیستند.
کدام سری بیشترین مقاومت به خوردگی را دارد؟
سریهای 1xxx، 3xxx و 5xxx مقاومت به خوردگی بسیار خوبی دارند؛ 5xxx بهویژه در محیط دریایی. سریهای 2xxx و 7xxx به دلیل مس حساسترند و اغلب نیاز به پوشش دارند.
چرا شمش ریختگی شماره چهار رقمی ندارد؟
آلیاژهای ریختگی سیستم نامگذاری جداگانهای با سه رقم و یک اعشار دارند، چون ترکیب و کاربرد آنها با آلیاژهای کارپذیر متفاوت است.
گریدهای الماس در کدام سری قرار میگیرند؟
بیشتر شمشهای الماس آلیاژهای ریختگی گروه آلومینیوم–سیلیسیم (3xx.x و 4xx.x و معادلهای JIS و BS آنها) هستند. فهرست کامل در جدول آنالیز آمده است.
آلیاژ مناسب برای قطعه ریختگی خودرو کدام است؟
برای قطعات دایکست مانند پوسته گیربکس معمولاً ADC12 یا A380 و برای قطعات ایمنی که عملیات حرارتی T6 میشوند، مانند رینگ و قطعات تعلیق، A356 یا معادل آن AS7G03 انتخاب میشود. انتخاب نهایی به نقشه قطعه، استاندارد خودروساز و روش ریختهگری بستگی دارد. ابزار انتخاب آلیاژ در صفحه محصولات الماس میتواند نقطه شروع خوبی باشد.




