آلومینیوم در طبیعت به صورت خالص یافت نمیشود. زنجیره تولید آن از سنگ معدن بوکسیت شروع میشود و با دو فرایند اصلی صنعتی، یعنی بایر و هال–هرو، به فلز آلومینیوم میرسد.
۱. بوکسیت
بوکسیت سنگ معدن اصلی آلومینیوم است که مقدار زیادی اکسید آلومینیوم آبدار دارد. به طور تقریبی برای تولید هر تن آلومینیوم چند تن بوکسیت لازم است.
۲. فرایند بایر: تولید آلومینا
در فرایند بایر، بوکسیت در محلول سود سوزآور داغ حل میشود، ناخالصیها (گل قرمز) جدا میشوند و از محلول، هیدروکسید آلومینیوم رسوب میکند که پس از کلسینه شدن به آلومینا (پودر سفید اکسید آلومینیوم) تبدیل میشود. برای هر تن آلومینیوم حدود دو تن آلومینا مصرف میشود.
۳. فرایند هال–هرو: الکترولیز
آلومینا در حمام مذاب کریولیت در دمای حدود ۹۵۰ درجه حل میشود و با عبور جریان الکتریکی بسیار قوی در سلولهای احیا، آلومینیوم مذاب در کف سلول جمع میشود. این مرحله بسیار انرژیبر است؛ به همین دلیل هزینه برق نقش تعیینکنندهای در صنعت آلومینیوم اولیه دارد. فناوریهای جدید مانند آند خنثی برای حذف انتشار کربن در این مرحله در حال توسعهاند.
۴. ریختهگری
آلومینیوم مذاب به شمش خالص، بیلت، اسلب یا شمش آلیاژی ریخته میشود. شمش آلومینیوم چیست؟
تولیدکنندگان آلومینیوم در ایران
زنجیره آلومینیوم ایران شامل تولید آلومینا در جاجرم و کارخانههای تولید آلومینیوم اولیه مانند ایرالکو (اراک)، آلومینیوم المهدی (بندرعباس) و آلومینیوم جنوب (لامرد) است. شمش اولیه این تولیدکنندگان در بورس کالا عرضه میشود و ماده اولیه صنایع پاییندستی از جمله تولیدکنندگان شمش آلیاژی، پروفیل و ورق است.
الماس آلومینیوم گلپایگان در حلقه پاییندستی این زنجیره، شمش و بیلت آلومینیوم آلیاژی تولید میکند.